Tarix boyu hər bir xalqın taleyində onun gələcək varlığını, milli qürurunu, azadlıq iradəsini və dövlətçilik kimliyini müəyyən edən müqəddəs anlar olur. 20 Sentyabr – xalqımızın əsrlərlə qəlbində yaşatdığı bütövlük həsrətinin gerçəkləşdiyi, dövlətçilik salnaməmizin ən uca zirvəsidir.
Bu tarix yalnız təqvimdə adi bir gün deyil; otuz illik dərəbəyliyə və separatizmə birdəfəlik son qoyan, ölkəmizin hər bir qarışında üçrəngli bayrağımızı əbədi olaraq ucaldan, Zəfərlə taclanmış milli suverenliyimizin, hüququn və adalətin təntənəsidir.
Azərbaycan Respublikasında Dövlət Suverenliyi Gününün təsis edilməsi haqqında Prezident İlham Əliyevin 19 sentyabr 2024-cü il tarixli Sərəncamında da xüsusi vurğulandığı kimi, 2023-cü il sentyabrın 20-də ölkəmizin bütün ərazisində qanunun aliliyi təmin edilib və dövlət suverenliyi bərpa olunub. Sərəncamla hər il sentyabrın 20-nin Dövlət Suverenliyi Günü kimi qeyd edilməsi qərara alınıb. Bu qərarın mahiyyətini, dərin hüquqi və siyasi fəlsəfəsini düzgün anlamaq üçün Azərbaycanın keçdiyi mürəkkəb, keçkeçli və şərəfli dövlətçilik yoluna nəzər salmaq lazımdır.
Öz taleyinə sahib olmaq, müstəqil dövlət qurmaq və onu qoruyub inkişaf etdirmək hər bir xalq üçün böyük tarixi nailiyyət və böyük məsuliyyətdir. Azərbaycan xalqı da əsrlər boyu milli kimliyini, dövlətçilik ənənələrini, zəngin mədəniyyətini və müstəqillik iradəsini fırtınalı tarixi proseslərə baxmayaraq qoruyub saxlayıb. Müxtəlif dövrlərdə qarşılaşdığımız siyasi, iqtisadi, hərbi çətinliklər və imperiya təzyiqləri bu iradəni sarsıda bilməmiş, aksinə, xalqımızın azadlıq əzmini daha da möhkəmləndirmişdir.
1991-ci ildə dövlət müstəqilliyimizin bərpası xalqımızın çoxəsrlik mübarizəsinin mühüm nəticəsi və tarixi ədalətin təntənəsi idi. Lakin müstəqilliyin ilk illərində ölkənin üzləşdiyi ağır siyasi, hərbi və iqtisadi böhran, xaos, vətəndaş müharibəsi təhlükəsi və Ermənistanın Azərbaycana qarşı açıq hərbi təcavüzü dövlətçiliyimizin qarşısında ciddi sınaqlar yaratdı. Ermənistanın işğalçılıq siyasəti nəticəsində beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazilərimizin 20 faizi uzun illər işğal altında qaldı. İşğal dövründə şəhər və kəndlərimiz xarabalığa çevrildi, yaşayış məntəqələrimiz, sənaye və kənd təsərrüfatı infrastrukturu yerlə-yeksan edildi, yüz minlərlə insan doğma ocaqlarından didərgin salınaraq məcburi köçkün həyatı yaşamağa məcbur oldu. Tarixi, dini və mədəni irsimiz systematically vandalizmə və soyqırımına məruz qaldı, məscidlərimiz təhqir edildi. Xocalı soyqırımı isə yalnız xalqımızın deyil, bütün bəşəriyyətin yaddaşında dərin yaralar açan ən ağır faciələrdən biri kimi tarixdə qaldı.
Bütün bu haqsızlıqlara baxmayaraq, Azərbaycan dövləti uzun illər boyunca beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə, BMT Təhlükəsizlik Şurasının 4 qətnaməsinə əsaslanan ədalətli və sülhsevər mövqeyini ardıcıl şəkildə müdafiə etdi. Qeyd etmək yerinə düşər ki, ölkə Prezidentinin 2024-cü il 19 sentyabr tarixli Sərəncamında da işğalın ağır nəticələri və bu tarixi faktlar dəqiqliklə əksini tapıb.
Təəssüf ki, münaqişənin sülh yolu ilə həlli istiqamətində beynəlxalq vasitəçilərin iştirakı ilə uzun illər davam edən danışıqlar Ermənistanın destructive mövqeyi səbəbindən heç bir nəticə vermədi. İşğalçı ölkənin yeni hərbi-siyasi təxribatları, “yeni ərazilər üçün yeni müharibə” bəyanatları və sülh prosesini nümayişkaranə şəkildə pozması vəziyyəti böhran həddinə çatdırdı. Azərbaycan isə BMT Nizamnaməsinin 51-ci maddəsinə uyğun olaraq, öz ərazi bütövlüyünü və beynəlxalq hüquqla tanınmış sərhədlərini bərpa etmək üçün özünümüdafiə hüququndan istifadə etmək məcburiyyətində qaldı.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan və 44 gün davam edən Vətən müharibəsi Azərbaycanın müasir tarixində parlaq bir dönüş nöqtəsi oldu. Azərbaycan Ordusu Müzəffər Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevin dəmir iradəsi və sərkərdəlik məharəti ilə Ermənistanın işğalçı qüvvələrinə sarsıdıcı zərbə vuraraq ərazilərimizin böyük hissəsini azad etdi. Qarabağın tacı olan Şuşanın azad olunması ilə düşmən diz çökdürüldü, Ermənistan kapitulyasiya aktına imza atmağa məcbur oldu. Nəticədə Ağdam, Kəlbəcər və Laçın rayonları bir güllə belə atılmadan Azərbaycana qaytarıldı və 30 ilə yakın davam edən işğala son qoyuldu.
Lakin Zəfərdən sonra da qarşıda strateji və mühüm vəzifələr dayanırdı. Azərbaycanın bütün ərazisində dövlət hakimiyyətinin, Konstitusiyanın və qanunların aliliyinin tam təmin olunması üçün suverenliyimizə təhdid yaradan separatçı rejimin mövcudluğuna son qoyulmalı, dövlət sərhədlərimiz üzərində nəzarət tam bərpa edilməli idi. Bu istiqamətdə atılan mühüm və qətiyyətli addımlardan biri 2023-cü il aprelin 23-də Azərbaycan-Ermənistan sərhədində, Laçın rayonunda “Laçın” sərhəd-buraxılış məntəqəsinin təsis edilməsi oldu. Prezident İlham Əliyev bu tarixi hadisəni Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün tam bərpası baxımından həlledici mərhələ kimi qiymətləndirmiş və sərhəd-buraxılış məntəqəsinin beynəlxalq hüquq norma və prinsiplərinə tam uyğun olaraq kurulduğunu bildirmişdir.
Bununla belə, Qarabağda qanunsuz erməni silahlı birləşmələrinin mövcudluğunu sürdürməsi, minalama terroru və Ermənistan silahlı qüvvələrinin qalıqlarının ərazimizdən çıxarılmaması milli təhlükəsizliyimiz üçün ciddi təhdid olaraq qalırdı. 2023-cü ilin sentyabrında mülki şəxslərimizə və polis əməkdaşlarımıza karşı törədilən genişmiqyaslı terror təxribatları Azərbaycanın qarşısında növbəti zəruri və təxirəsalınmaz addımı qaçılmaz etdi.
Sentyabrın 19-da Müzəffər Azərbaycan Ordusunun başladığı lokal xarakterli antiterror tədbirləri cəmi 23 saat 43 dəqiqə davam etdi. Yüksək dəqiqliklə və peşəkarlıqla həyata keçirilən əməliyyat nəticəsində mülki əhaliyə və infrastruktura zərər dəymədən qarşıya qoyulan bütün hərbi-siyasi vəzifələr tam icra olundu. Qanunsuz silahlı birləşmələr ağ bayraq qaldıraraq tərk-silah olundu, separatçı rejim özünü buraxdığını elan etdi və Qarabağda Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya quruluşu tam bərpa olundu. Prezident İlham Əliyev 2024-cü il sentyabrın 20-də Qarabağ Universitetinin müəllim və tələbə heyəti ilə görüşündə bu tarixi əməliyyatı Azərbaycanın dövlət suverenliyinin tam və qəti bərpası kimi qiymətləndirdi.
20 Sentyabrın müqəddəs və tarixi əhəmiyyəti də məhz bundan ibarətdir. Bu tarix Azərbaycan Respublikasının bütün ərazisində dövlət hakimiyyətinin aliliyinin, bayrağımızın və Konstitusiyanın hüquqi qüvvəsinin bərqərar olmasının rəmzinə çevrildi. Xankəndidə, Xocalıda, Xocavənddə, Ağdərədə, Əsgəranda və digər ərazilərimizdə üçrəngli dövlət bayrağımızın əzəmətlə dalğalanması suverenliyimizin real ifadəsi oldu. Bu baxımdan “Dövlət Suverenliyi Günü”nün təsis edilməsi yalnız təqvimə yeni bir günün əlavə olunması deyil, Azərbaycanın əsrlərlə davam edən dövlətçilik mübarizəsinin məntiqi və möhtəşəm yekunudur.
Dövlət suverenliyi anlayışı yalnız ərazi üzərində nəzarətlə məhdudlaşmır; o, həm də milli müstəqilliyin, iqtisadi və siyasi azadlığın təməlidir. Suveren dövlət öz ərazisində qanunların aliliyini təmin edən, daxili və xarici siyasətini heç bir kənar təzyiq olmadan müstəqil yürüdən, milli maraqlarını əzmlə qoruyan gücdür. Azərbaycanın son illərdə qazandığı tarixi nailiyyətlər göstərir ki, suverenliyin hərbi, siyasi, hüquqi və iqtisadi dayaqları bir-birini tamamlayaraq sarsılmaz bir qala yaratmışdır.
2025-ci ilin Prezident İlham Əliyevin Sərəncamı ilə “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan edilməsi də bu baxımdan xüsusi rəmzi məna daşıyırdı. 28 dekabr 2024-cü il tarixli Sərəncamda Azərbaycan Konstitusiyasının qəbul edilməsinin 30-cu ildönümünün və Vətən müharibəsində Qələbənin beşinci ildönümünün qeyd olunması, həmçinin suverenliyimizin tam bərpa edilməsi nəzərə alınmışdı. 2025-ci il ərzində keçirilən silsilə tədbirlər dövlətçilik dəyərlərinin cəmiyyətə, xüsusilə gənc nəslə dərinliyi ilə çatdırılmasına xidmət etdi.
Bu gün artıq qarşımızda tamamilə yeni tarixi reallıqlar və imkanlar dayanır. Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini təmin edərək regionun lider dövləti pozisiyasını daha da möhkəmləndirib. Azad olunmuş Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda “Böyük Qayıdış” proqramı çərçivəsində analoqu olmayan bərpa və quruculuq işləri həyata keçirilir, müasir “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd” konsepsiyaları reallaşdırılır, keçmiş məcburi köçkünlər öz ata-baba yurdlarına qürurla qayıdırlar.
Suverenlik bizə yalnız keçmişin qürurunu yaşamaq üçün deyil, gələcəyimizi daha inamla qurmaq üçün böyük güc verir. Bu tarixi Zəfərin qorunması, dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi və insan kapitalının inkişafı prioritet vəzifələrimizdəndir. Bu prosesdə təhsil müəssisələrinin və pedaqoji heyətin üzərinə xüsusi məsuliyyət düşür. Məktəb – yalnız elm vermək məkanı deyil, həm də suveren dövlətin azad, vətənpərvər, milli dəyərlərə bağlı və müasir dünyagörüşlü vətəndaşlarını yetişdirən müqəddəs ocaqdır. Təlim-tərbiyə prosesində şagirdlərimizə suverenliyimizin və müstəqilliyimizin nə qədər böyük fədakarlıqlar hesabına qazanıldığını aşılamalıyıq.
20 Sentyabr həm də şəhidlərimizin və qəhrəman qazilərimizin bizə əmanət etdiyi böyük tarixi məsuliyyətdir. Canlarını Vətən torpağı uğrunda fəda etmiş bütün şəhidlərimizin əziz xatirəsi qəlbimizdə əbədi yaşayacaqdır. Onların fədakarlığı suverenliyimizin mənəvi təməlidir.
Bərdə rayon Xanağalı kənd tam orta ümumtəhsil məktəbinin kollektivi olaraq biz də dövlətimizin təhsil siyasətinə töhfə verməyə, suveren Azərbaycanın işıqlı gələcəyini quracaq savadlı və vətənpərvər gənclər tərbiyə etməyə söz veririk.
Dövlət Suverenliyi Günümüz mübarək olsun! Dövlətimiz qüdrətli, suverenliyimiz əbədi və sarsılmaz olsun!
Jalə Mustafayeva
Bərdə rayon Xanağalı kənd tam orta ümumtəhsil məktəbin direktoru
